یحیی نصرت الدین دانشجومدرسه عالی حکمرانی
دیپلماسی عزتمندانه در چارچوب واقعگرایی و حکمت
در فضای پرتحول و پیچیدهی امروز جهان، بهویژه در حوزه سیاست خارجی، هیچ تصمیمی نمیتواند صرفاً بر مبنای هیجان، شعار یا حتی تجربیات تلخ تاریخی گرفته شود. آنچه راهبرد نظام جمهوری اسلامی ایران را در سه دهه گذشته نسبت به تعاملات بینالمللی سامان داده، اصل اساسی «عزت، مصلحت و حکمت» بوده است؛ اصلی که توسط رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید شده و امروز هم سیاست رسمی و محوری نظام به شمار میرود.
واقعیتهای میدان و عرصه دیپلماسی
بر کسی پوشیده نیست که ایران در حوزه فناوری هستهای به دستاوردهایی دست یافته که نماد اقتدار علمی و استقلال فناورانه کشور است. اما همزمان باید اذعان کرد که این دستاوردها، همواره با فشارها، تحریمها و تهدیدهای بینالمللی نیز همراه بودهاند. بنابراین، تعامل هدفمند، مشروط و مقتدرانه با قدرتهای جهانی و نهادهای بینالمللی، جزئی لاینفک از راهبرد مقاومت هوشمندانه است، نه نشانهی ضعف یا سازش.
گفتگو، ابزار عقلانیت است نه انفعال
دولت آقای دکتر پزشکیان با درک صحیح از وضعیت اقتصادی مردم، ضرورت احیای جایگاه ایران در معادلات منطقهای و جهانی، و ضرورت خنثیسازی تحریمها، رویکردی فعال، متوازن و باصلابت را در عرصه دیپلماسی دنبال میکند. گفتگو با اروپا یا هر بازیگر دیگر در صحنه جهانی، به معنای امتیازدهی یا عدول از اصول نیست، بلکه فرصتی برای انتقال پیام جمهوری اسلامی ایران و مطالبهی حقوق پایمالشدهی ملت است.
برخی از اظهارات دیپلماتها در رسانههای جهانی، ولو در ظاهر نرم و آرام باشد، از منظر فنی بخشی از بازی پیچیده دیپلماسی است. بیان آمادگی برای اقدامات اعتمادساز (در چارچوب قوانین مصوب و تحت نظارت نهادهای ذیربط) ابزاری برای خنثیسازی تبلیغات دشمن و جلب افکار عمومی جهانی است، نه عقبنشینی.
دیپلماسی فعال مکمل قدرت ملی است
دستاوردهای مقاومت و ایستادگی ملت ایران در صحنههای مختلف از جمله توسعه موشکی، نفوذ منطقهای، و ایستادگی هستهای، زمانی به ثمر مینشیند که با هوشمندی دیپلماتیک همراه باشد. تیمهایی چون عراقچی در سالهای گذشته، علیرغم تمامی فشارها، توانستند مکانیسمهایی چون برجام را شکل دهند که اگرچه با عهدشکنی آمریکا تضعیف شد، اما در حافظه سیاسی و حقوقی جهان، گواهی بر مشروعیت خواستههای ایران باقی ماند.
مسئله اعتمادسازی؛ یک مطالبه دوطرفه
ایران طی دو دهه گذشته بارها حسننیت خود را نشان داده است. اکنون زمان آن رسیده که آمریکا و اروپا نیز گامهای عملی برای اعتمادسازی بردارند. دولت جدید با بهرهگیری از تجربه، در پی ایجاد توازن در این فرآیند است؛ یعنی هم نشاندادن حسن نیت، هم مطالبهگری صریح و مستند.
نتیجهگیری
بازخوانی تجربه مشروطه یا سایر مقاطع تاریخی، بدون تحلیل همهجانبه و در نظر گرفتن شرایط زمان، ممکن است به خطاهای راهبردی بینجامد. همانگونه که رهبر انقلاب فرمودند: هم در میدان و هم در دیپلماسی با دست پر وارد می شویم. این گزاره کلید فهم رویکرد دیپلماسی فعلی نیز هست: مذاکره، ابزار انتقال قدرت است، نه نشانه فقدان آن.
دولت باید بتواند در فضای ملی از پشتوانه نخبگان، تریبونهای رسمی و افکار عمومی برای تثبیت منافع ملی برخوردار باشد، نه آنکه از هر کنش عقلانی، تعبیر به عقبنشینی یا ذلت شود. دیپلماسی، میدان آزمون صبر و تدبیر است، نه شعارهای آنی.
