آتشسوزی اخیر در منطقه الیت بار دیگر نشان داد که جنگلهای هیرکانی – این زیستبوم چند میلیونساله و بیهمتا – همچنان در برابر ترکیبی از تغییرات اقلیمی، خشکسالی، کمبود تجهیزات و فشار انسانی به شدت آسیبپذیرند.
در جریان این حادثه، استاندار مازندران و فرماندار چالوس با حضور میدانی، مدیریت عملیات و بسیج امکانات محلی، نقشی قابلتقدیر در مهار آتش داشتند؛ حضوری که مانع گسترش خسارت و نشانهای از تعهد مدیریتی در لحظات حساس بود.
این اقدام شایسته قدردانی است؛ اما در عین حال یادآوری میکند که مدیریت بحران، هرگز جای مدیریت پیشگیری را نمیگیرد.
ریشههای حادثه؛ هشداری که سالها شنیده شده بود
گزارشهای علمی و رسمی طی سالهای گذشته بارها هشدار داده بودند که:
-
مواد آتشگیر و پوشش خشک رو به افزایش است،
-
سامانههای پایش لحظهای کافی نیست،
-
فشار انسانی و ساختوساز بیضابطه در حاشیه جنگلها رو به رشد است،
-
و تغییرات اقلیمی رطوبت خاک را کاهش داده است.
بنابراین آتشسوزی الیت یک «حادثه غیرمنتظره» نبود؛ بلکه یک هشدار تکرارشده بود که اکنون خود را نمایان کرد.
تهدیدهای پایدار جنگلهای هیرکانی
جنگلهای هیرکانی همچنان در معرض چند تهدید کلیدی قرار دارند:
-
گرمایش شمال کشور و کاهش بارش مؤثر
-
افزایش احتمال آتشسوزیهای عمدی و ناخواسته
-
بهرهبرداری ناصحیح و فشار ساختوساز
-
فرسایش خاک، گونهزدایی و تخریب زیستگاه
-
کمبود زیرساختهای پایش و مدیریت جامع
تا زمانی که رویکرد مدیریت استان از «واکنش به بحران» به «پیشگیری از بحران» تغییر نکند، این تهدیدها پابرجا خواهند بود.
حکمرانی سبز؛ نیاز فوری شمال ایران
«حکمرانی سبز» یعنی نظام تصمیمگیری علمی، مشارکتی و پاسخگو که چند رکن دارد:
-
پایش هوشمند و دائمی زیستبوم
-
پیشگیری فعال از طریق مدیریت سوخت جنگل و پاکسازی ارتفاعات
-
تقویت مشارکت مردم محلی و جامعه داوطلب
-
یکپارچهسازی نقش دستگاهها از استانداری تا محیطزیست
-
شفافیت، یادگیری نهادی و پاسخگویی عمومی
در مازندران، حضور میدانی مسئولان در بحران قابل تحسین است؛ اما حکمرانی سبز یعنی پیشگیری قبل از شعلهور شدن حادثه.
جمعبندی حکمرانیمحور
حادثه الیت یادآور این حقیقت است که:
-
شمال ایران به مرحله جدیدی از مخاطرات زیستی رسیده است؛
-
ابزارهای مدیریت سنتی پاسخگوی شرایط جدید نیست؛
-
و امنیت زیستمحیطی مردم نیازمند سیاستگذاری آیندهنگر است.
اقدام ارزشمند استاندار و فرماندار در مدیریت میدانی این آتشسوزی، نقشی مهم در حفظ جنگل داشت؛ اما گام بعدی باید تقویت ساختارهای پیشگیری، پایش هوشمند و حکمرانی سبز در سطح استان باشد.
در حکمرانی، اصل روشن است:
بحران را باید در روز آرامش مدیریت کرد، نه در روز آتش.
