نویسنده: یحیی نصرت الدین دانشجو حکمرانی مدرسه عالی شهید بهشتی
انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ نه تنها تحولاتی عمیق در داخل کشور پدید آورد، بلکه به عنوان الگویی برای دیگر کشورها در زمینه حکمرانی متعالی و استقلال نیز شناخته شد.
این انقلاب به چالش کشیدن سیستمهای اقتدارگرای سرمایهداری را در سطح جهانی نوید داد و به صورت مشخص بر ضرورت ایجاد نظامهای حکمرانی پایهگذاری شده بر ارزشهای انسانی و استقلال تأکید کرد. حکمرانی متعالی به معنای تحقق مجموعهای از اصول است که در آن اهداف انسانی، اجتماعی و اقتصادی در یک راستا قرار میگیرند و مردم در فرآیند تصمیمگیری و مدیریت جامعه شرکت میکنند. انقلاب اسلامی این ایده را تقویت کرد که حاکمیت باید در خدمت جامعه و بر پایه ارزشهای ملی و دینی باشد، نه در خدمت قدرتهای اقتصادی و سیاسی خارجی. با الهام از آموزههای انقلاب اسلامی، کشورها میتوانند به سمت حکمرانی متعالی پیش بروند که نه تنها به استقلال اقتصادی، بلکه به تقویت هویت فرهنگی و اجتماعی مردم نیز منجر شود.
این رویکرد میتواند به کشورهای دیگر انگیزه دهد تا از وابستگی به نظامهای سرمایهداری و اقتدارگرایی رهایی یافته و بهسمت طراحی الگوهای حکمرانی مستقل و درونزا حرکت کنند. این ذکر مهم است که ایجاد حکمرانی متعالی نیازمند فعالیتهای مستمر و آگاهیبخشی در میان مردم، تقویت نهادهای مدنی و ایجاد بسترهای قانونی و اجتماعی مناسب است. انقلاب اسلامی ایران نشان داده که گذار از اقتدارگرایی سرمایهداری نیازمند همبستگی ملی و بینالمللی است، و این همبستگی میتواند راهگشای حکمرانی متعالی باشد که در آن اراده مردم و احترام به کرامت انسانی محور اصلی است. و اما راهکارهای انقلاب اسلامی برای حکمرانی متعالی چیست؟!
۱. تأکید بر استقلال ملی: انقلاب اسلامی بر اهمیت استقلال در برابر قدرتهای خارجی و نظامهای اقتصادی جهانی تأکید کرد. این استقلال به کشور اجازه میدهد تا سیاستهای خود را بدون وابستگی به دیگران تدوین کند.
۲. حضور مردم در فرآیند تصمیمگیری: یکی از کلیدهای حکمرانی متعالی، مشارکت فعال و همهجانبه شهروندان در تصمیمسازیها و سیاستگذاریها است. انقلاب اسلامی بر نقش مردم به عنوان رکن اصلی در حکمرانی تأکید دارد.
۳. تقویت هویت فرهنگی و اجتماعی: این انقلاب با بازتعریف هویت ملی و فرهنگی، ملت را به سمت جلبتوجه به ارزشهای بومی و بیداری اجتماعی سوق داد. این روند باعث تقویت همبستگی اجتماعی و مشارکت جمعی میشود.
۴. عدالت اجتماعی و حقوق بشر: توجه به عدالت اجتماعی و ترویج حقوق بشر از دیگر راهکارهای اساسی است که انقلاب اسلامی به آن پرداخته است. هدف، تضمین حقوق تمامی اقشار جامعه و ارتقای سطح زندگی مردمی است که به آنها توجهی نشده است.
۵. نظارت و پاسخگویی: ایجاد سیستمهایی برای نظارت و پاسخگویی به دولت و دیگر نهادهای عمومی از دیگر مؤلفههای حکمرانی متعالی است که انقلاب اسلامی برای جلوگیری از فساد و سوءاستفاده قدرت پیشنهاد داد.
۶. توسعه نهادهای مدنی: تقویت نهادهای مدنی و غیردولتی به عنوان پل ارتباطی میان مردم و دولت، از دیگر راهکارهایی است که میتواند به بهبود حکمرانی کمک کند و فضای مشارکتی مناسبی را به وجود آورد. این راهکارها میتواند به کشورهای دیگر نیز الهامبخش باشد تا از تجربیات انقلاب اسلامی ایران بهرهمند شوند و به سمت حکمرانی متعالی و مستقل گام بردارند.
