چشماندازی برای تبدیل مجموعه امامزاده قاسم(ع) و مدارس مجاور به قلب فرهنگی و آموزشی محمودآباد
شهرها در مسیر توسعه خود گاه با موقعیتهایی مواجه میشوند که در نگاه نخست به عنوان یک مسئله یا تعارض شناخته میشوند، اما با نگاهی عمیقتر میتوانند به فرصتی ارزشمند برای خلق سرمایه اجتماعی و توسعه شهری تبدیل شوند. مجموعه امامزاده قاسم(ع) محمودآباد و مدارس واقع در مجاورت آن، یکی از همین ظرفیتهای کمنظیر است که سالها در چارچوب اختلافات حقوقی و اداری میان دستگاههای مختلف مورد بحث بوده است؛ در حالی که میتوان با رویکردی نوین، این مجموعه را به یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی شهرستان تبدیل کرد.
امامزاده قاسم(ع) نه تنها یک مکان مذهبی و تاریخی است، بلکه بخشی از حافظه جمعی مردم محمودآباد محسوب میشود. از سوی دیگر، مدارس مستقر در این مجموعه نیز دههها در تربیت نسلهای مختلف این شهر نقشآفرینی کردهاند. در واقع، دو نهاد اثرگذار در فرآیند تربیت انسان یعنی «نهاد تعلیم» و «نهاد معنویت» در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ ظرفیتی که در کمتر نقطهای از کشور با چنین ویژگیهایی مشاهده میشود.
در سالهای گذشته، بخش مهمی از توجهات معطوف به تعیین تکلیف مالکیت عرصه و نحوه بهرهبرداری از فضا بوده است. هرچند تعیین وضعیت حقوقی و ثبتی امری ضروری و اجتنابناپذیر است، اما نباید اجازه داد اختلافات اداری موجب غفلت از ظرفیتهای بزرگ این مجموعه شود. تجربه حکمرانی نوین شهری نشان میدهد موفقترین پروژهها آنهایی هستند که به جای حذف یک کارکرد به نفع کارکرد دیگر، میان ظرفیتهای موجود همافزایی ایجاد میکنند.
امروزه شهرهای موفق جهان به دنبال ایجاد «پردیسهای فرهنگی و آموزشی» هستند؛ فضاهایی که آموزش، فرهنگ، هنر، هویت و مشارکت اجتماعی را در کنار یکدیگر قرار میدهند. مجموعه امامزاده قاسم(ع) و مدارس مجاور آن میتواند نخستین نمونه از چنین الگویی در محمودآباد باشد. الگویی که در آن نه مدرسه حذف شود و نه کارکرد مذهبی و فرهنگی امامزاده تضعیف گردد، بلکه هر دو در قالب یک مجموعه واحد و منسجم در خدمت ارتقای کیفیت زندگی شهری قرار گیرند.
در این چارچوب میتوان با مشارکت فرمانداری، اداره اوقاف، آموزش و پرورش، شهرداری، شورای اسلامی شهر، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمانهای مردمنهاد، «پردیس فرهنگی و آموزشی امامزاده قاسم(ع)» را طراحی و راهاندازی کرد. این پردیس میتواند شامل کتابخانه عمومی، مرکز مطالعه دانشآموزی، خانه خلاقیت و نوآوری نوجوانان، سالن برگزاری نشستهای علمی و فرهنگی، نمایشگاه دائمی تاریخ و هویت محمودآباد، مرکز فعالیتهای قرآنی و مهارتی و فضای مناسب برای برگزاری رویدادهای فرهنگی و اجتماعی باشد.
موقعیت ممتاز این مجموعه در مرکز شهر نیز یک مزیت راهبردی محسوب میشود. در بسیاری از شهرها، ایجاد چنین مجموعهای نیازمند تملک زمین و صرف هزینههای فراوان است، اما در محمودآباد بخش مهمی از این ظرفیت به صورت طبیعی و تاریخی شکل گرفته و تنها نیازمند نگاه مدیریتی و برنامهریزی منسجم است. این فرصت میتواند به تدریج مجموعه را به یکی از مهمترین مراکز تجمع فرهنگی و اجتماعی شهر تبدیل کند.
از منظر حکمرانی نیز این رویکرد دارای اهمیت ویژهای است. حکمرانی مطلوب به دنبال تولید راهحلهای برد-برد است؛ راهحلهایی که در آن منافع عمومی بر رقابتهای سازمانی غلبه پیدا کند. تبدیل مجموعه امامزاده قاسم(ع) و مدارس مجاور به یک مرکز فرهنگی و آموزشی مشترک، نمونهای موفق از چنین نگرشی خواهد بود؛ نگرشی که به جای تقابل نهادها، بر همکاری، مشارکت و همافزایی تأکید دارد.
امروز محمودآباد بیش از هر زمان دیگری نیازمند پروژههایی است که بتواند سرمایه اجتماعی شهر را تقویت کند، هویت فرهنگی آن را ارتقا دهد و زمینهساز رشد نسل آینده باشد. مجموعه امامزاده قاسم(ع) این قابلیت را دارد که از یک موضوع مورد اختلاف به یک نماد وحدت، فرهنگ، آموزش و پیشرفت شهری تبدیل شود. آینده این مجموعه میتواند الگویی باشد که نشان دهد در حکمرانی محلی، بهترین راهحلها نه در حذف ظرفیتها، بلکه در پیوند دادن آنها شکل میگیرد.
یحیی نصرت الدین
دانشجو حکمرانی اجتماعی
